آیا چیزی در مورد بازی درمانی برای اختلالات یادگیری میدانید؟ یادگیری و آموزش یک فرایند بلندمدت و دقیق است و در شرایط معمولی پیچیدگیهای خاص خود را داراست. حال اگر در این مسیر با یک مشکل طبیعی یا غیرطبیعی مواجه شویم، این فرآیند سختتر و یا گاهی غیر ممکن به نظر میرسد.
یکی از مسائلی که بعضی کودکان با آن مواجه هستند، اختلالات یادگیری است. یعنی ارگانهای عصب شناختی در مغز، مانع پردازش سریع اطلاعات میشود. در این وضعیت با وجود اینکه کودک از نظر ضریب هوشی کاملاً نرمال است، اما هنگام فراگیری مطالب با ضعف شناختی روبهرو میگردد. در این مقاله به بررسی عملکرد بازی درمانی در بهبود اختلالات یادگیری و نکات موثر در این روش درمانی میپردازیم.
یادگیری کودک
بازی درمانی چگونه میتواند به کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری کمک کند؟
بازی درمانی برای اختلالات یادگیری یکی از انواع روشهای موثری است که برای دستیابی به اهداف درمانی، در قالب بازی به کودکان کمک میکند. بازی درمانی در قالبهای گوناگون، موجب رشد، تقویت و پیشرفت توانمندی کودکان میشود؛ و با ایجاد لحظات لذتبخش، فرصت برآورده کردن نیازهای کودکان را فراهم میآورد.
بازی درمانی این مجال را به کودک میدهد تا احساسات خود را از طریق بازی شناسایی و بیان نماید. بنابراین درک بهتر مشکلاتی که سبب اختلالات یادگیری شدهاند، از طریق بازی امکانپذیر میشود. گاهی ناتوانیهای یادگیری ربطی به میزان هوش کودک ندارند و اغلب به روشهای فراگیری مطالب و شرایط محیطی وابسته هستند. عزت نفس پایین در کودکان، خود یکی از عواملی است که با کاهش تمرکز در هنگام یادگیری، درک مطالب را مشکل ساخته و این فرآیند را با کلافگی و سردرگمی همراه میکند.
چه نوع بازیهایی برای درمان اختلالات یادگیری موثر است؟
حال که دانستیم بازی درمانی برای درمان اختلالات یادگیری با فرآیند آموزشی چند حسی میتواند باعث افزایش بازدهی یادگیری شود، با بررسی نوع اختلال یادگیری، عامل ضعف کودک را شناسایی مینماییم. بهطور مثال اختلال در املا نویسی یا نارساخوانی (اختلال در خواندن) و اختلال در محاسبه، هر کدام از این موارد متفاوت هستند و برای حل آنها، بازیهای خلاقانه خاصی وجود دارند.
1. انواع بازی برای درمان اختلال خواندن و املا نویسی
- نقاشی حروف و کلمات:
گاهی کودک در شناخت و تشخیص حروف ضعف دارد که میتوان با نقاشی و رنگآمیزی شکل حروف، به شناخت سریعتر آنها در هنگام خواندن کمک کرد و با استمرار، شاهد رفع این ضعف بود.
- خواندن شعرهای قافیهدار:
در این بازی ارتباط بین حروف و صداها به کمک ریتم اشعار، برای کودک ملموس شده و همچنین به ارتقاء اعتمادبهنفس دلبندتان میانجامد.
همچنین انواع بازیهای آنلاین خواندن کلمات میتوانند در محیطی امن و به دور از استرس کلاس درس، به تقویت مهارت خواندن کودک کمک شایانی داشته باشند.
بازیهای تقویت حافظه دیداری، دادن مسئولیت نوشتن لیست خرید روزانه و انجام بازی اسم فامیل با خانواده، همه میتوانند در رفع اختلال خواندن و املا نویسی کودک موثر باشند.
2. انواع بازی برای اختلال محاسبه پریشی (ریاضی)
✔ بازیهای شمارش اعداد:
برای تقویت شمارش و محاسبه اعداد، میتوان از وسایل کمک آموزشی مانند چوب خط یا هر مدل از المانهای شمارشی نظیر گیره کاغذ، چینه یا مکعبهای رنگی استفاده نمود. (ابتدا با کمک مربی یا مادر و سپس باید بهتنهایی، این کار را انجام دهد.)
✔ بازی منچ و مارپله:
این بازی برای کودک فرصت شمارش و محاسبه اعداد را فراهم میآورد. میتوانید از تعداد بیشتری تاس استفاده کرده و از کودک بخواهید تا به اندازه مجموع اعداد تاسها حرکت کند. هیجان و لذت بازی باعث درک بهتر ارتباط اعداد و محاسبه آنها میگردد و همزمان شیرینی لذتبخش درک ریاضی را به کودک میچشاند.
بازی درمانی در چه سنی برای کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری موثرتر است؟
تشخیص اختلالات یادگیری در کودکان به آسانی امکانپذیر نیست و بهطور معمول، از سال سوم دبستان میتوان به قطعیت آن را تشخیص داد. اما از نشانههای اختلالات یادگیری در کودکان زیر ۵ سال، میتوان به تاخیر در گفتار، مشکلات تلفظی و مشکل در بستن دکمه، زیپ و بند کفش اشاره نمود.
برای تشخیص اختلال یادگیری کودک و درمان آن، بهتر است که از یک متخصص مجرب کمک بخواهید. در واقع تست و معاینه کودک توسط بهترین کلینیک توانبخشی در تهران با تجربه در کلاس سوم دبستان، میتواند موجب تشخیص بهموقع اختلال شود. البته اگرچه قبل از این سن نمیتوان با قطعیت اختلال یادگیری را تشخیص داد؛ اما نباید نسبتبه آن بیتفاوت بود و همواره میبایست با مشورت با یک متخصص متعهد و دلسوز، روند تشخیص و درمان این مشکل را پیگیری نمود.
آیا بازی درمانی میتواند مهارتهای شناختی و حافظه کودک را تقویت کند؟
اثربخشی بازی درمانی شناختی _ رفتاری بر حافظه و مهارتهای اجتماعی کودکان از طریق آزمایش واقعی روانشناسان و ثبت آمار و نتایج آن، بارها اثبات گردیده است.
از نکات مثبت در بهبود عملکرد کودکان در بازی درمانی، میتوان به کاهش پرخاشگری، لجبازی و اضطراب آنها اشاره نمود. در واقع اختلالات یادگیری باعث عدم توانایی کودک در درک مطالب و پردازش به موقع آنها و در نتیجه خشم و ناسازگاری او میشوند. اما بازی درمانی فرصت رویارویی کودک در موقعیتهای خاص بازی، تمرکز، همسویی و تدریجا بهبود مهارتهای اجتماعی، درک مطالب و تقویت حافظه دیداری و شنیداری را بهطور غیرمستقیم فراهم میآورد.
نقش والدین در بازی درمانی برای کودکان با اختلالات یادگیری چیست؟
والدین در بازی درمانی کودکان با اختلالات یادگیری نقش مهمی در ایجاد محیط امن و حمایتی دارند. آنها با فراهم کردن محیطی پر از محبت، به کودک احساس امنیت میدهند که باعث میشود کودک بتواند بهراحتی احساسات خود را بیان کند و در فرآیند درمان مشارکت کند. این نقش والدین به کودک کمک میکند تا بهتر با چالشهای یادگیری و احساسی خود مواجه شود و احساس راحتی و اطمینان بیشتری در تعامل با درمانگر داشته باشد.
همچنین، والدین با همکاری در پیگیری تکنیکها و تمرینات درمانی در خانه، تداوم درمان را تقویت میکنند. آنها میتوانند فعالیتهای بازی درمانی را با بازیهای روزمره کودک ترکیب کنند و از این طریق به تقویت مهارتهای یادگیری او کمک کنند. نقش والدین در نظارت و گزارش تغییرات رفتاری کودک به درمانگر نیز بسیار مهم است، زیرا آنها بهترین منبع برای ارزیابی پیشرفت و نیازهای کودک در طول درمان هستند.
چه مدت طول میکشد تا نتایج بازی درمانی در بهبود اختلالات یادگیری مشهود شود؟
جلسات بازی درمانی برای درمان اختلالات یادگیری معمولاً یک بار در هفته و به مدت ۳۰ دقیقه تا یک ساعت برگزار میشوند و بسته به میزان اختلال کودک، نیازمند تعداد جلسات متفاوتی هستند. گاهی در یک کودک ۱۲ جلسه بازی درمانی کفایت میکند، و در کودکی دیگر ماهها و سالها استمرار نیاز است.
نگاهی کلی به فرایند بازی درمانی برای اختلالات یادگیری
در طول این مطلب دانستیم کودکانی که در فراگیری و آموزش دچار اختلالات یادگیری هستند، با همکلاسیهای خود پیش نمیروند و سبک و سیاق آموزشهای رسمی آنها را آزرده خاطر مینماید؛ و اینطور به نظر میرسد که آنها در یادگیری مطالب دچار ضعف هستند.
در این گروه از کودکان باید به روشهای دیگر آموزشی توجه نمود. امروزه با رواج شیوههای گوناگون علمی _ آموزشی از طریق بازی درمانی این معضلات قابل حل شده است و بازی درمانی یکی از روشهای موثر در یادگیری است که با کمک از چند حس همزمان، درک مطالب را برای کودکان جذاب و امکانپذیر مینماید. بازی درمانی در ارتقاء مهارتهای اجتماعی، بهبود مهارتهای زبانی، تقویت مهارتهای حرکتی، افزایش اعتماد به نفس، کاهش استرس و اضطراب، و تقویت رویکرد حل مسئله مفید و موثر واقع میشود.