اختلال اوتیسم؛ علائم، علل و روش‌های تشخیص آن

اختلال اوتیسم چیست؟ آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که چرا برخی افراد دنیا را به شکلی متفاوت می‌بینند و ارتباطاتشان با دیگران چطور می‌تواند متفاوت از آنچه که ما تجربه می‌کنیم باشد؟ اوتیسم یک اختلال عصبی‌تکاملی است که بر نحوه‌ تفکر، ارتباط و رفتار افراد تأثیر می‌گذارد.

این اختلال معمولاً در دوران کودکی شناخته می‌شود و با علائمی مانند مشکلات در تعاملات اجتماعی، محدودیت‌های رفتاری و علایق خاص همراه است. اما آیا می‌دانید که اوتیسم طیف وسیعی از ویژگی‌ها و درجات مختلف را در بر می‌گیرد که هر فرد مبتلا به آن، تجربه‌ای منحصر به فرد از این اختلال دارد؟

اختلال اوتیسم چیست؟

افراد مبتلا به اختلال اوتیسم ممکن است رفتار، ارتباط، تعامل و یادگیری به روشی متفاوت از اکثر افراد دیگر داشته باشند. اغلب چیزی در مورد ظاهر آنها وجود ندارد که آنها را از سایر افراد متمایز کند. توانایی های افراد مبتلا به اوتیسم  می تواند به طور قابل توجهی متفاوت باشد. به عنوان مثال، برخی از افراد مبتلا به اوتیسم  ممکن است مهارت های مکالمه پیشرفته ای داشته باشند در حالی که برخی دیگر ممکن است غیرکلامی باشند. برخی از افراد مبتلا به اوتیسم  در زندگی روزمره خود به کمک زیادی نیاز دارند. دیگران می توانند با حمایت اندک یا بدون هیچ حمایتی کار و زندگی کنند.

اختلال اوتیسم قبل از 3 سالگی شروع می شود و می تواند در طول زندگی فرد ادامه یابد، اگرچه علائم ممکن است در طول زمان تغییر کنند. برخی از کودکان علائم اوتیسم  را در 12 ماه اول زندگی نشان می دهند. در برخی دیگر، علائم ممکن است تا 24 ماهگی یا بعد از آن ظاهر نشوند. برخی از کودکان مبتلا به اوتیسم  تا حدود 18 تا 24 ماهگی مهارت‌های جدیدی به دست می‌آورند و به نقاط عطف رشد می‌رسند و سپس مهارت‌های جدید را به دست نمی‌آورند یا مهارت‌هایی را که قبلا داشتند از دست می‌دهند.

هنگامی که کودکان مبتلا به اختلال اوتیسم به نوجوانان و بزرگسالان جوان تبدیل می شوند، ممکن است در ایجاد و حفظ روابط دوستانه، برقراری ارتباط با همسالان و بزرگسالان، یا درک اینکه چه رفتارهایی در مدرسه یا در محل کار مورد انتظار است، دچار مشکل شوند. آنها ممکن است مورد توجه ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی قرار گیرند زیرا آنها همچنین دارای شرایطی مانند اضطراب، افسردگی یا اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) هستند که اغلب در افراد مبتلا به اوتیسم  نسبت به افراد بدون اوتیسم  رخ می دهد.

علائم و نشانه های اختلال طیف اوتیسم

علائم اختلال طیف اوتیسم در هر فرد متفاوت است. شایع ترین علائم عبارتند از:

نفص مهارت های ارتباط اجتماعی و تعامل

مهارت های ارتباط اجتماعی و تعامل می تواند برای افراد مبتلا به اوتیسم چالش برانگیز باشد. نمونه هایی از نقص  ارتباطات اجتماعی و ویژگی های تعامل اجتماعی در اوتیسم  می تواند شامل:

• از تماس چشمی خودداری می کند یا حفظ نمی کند.
• تا 9 ماهگی به نام پاسخ نمی دهد.
• حالات چهره مانند خوشحال، غمگین، عصبانی و متعجب از 9 ماهگی را نشان نمی دهد.
• تا 12 ماهگی بازی های تعاملی ساده ای مانند دالی بازی انجام نمی دهد.
• تا 12 ماهگی از حرکات ارتباطی کمی استفاده می کند یا اصلاً از آن استفاده نمی کند (مثلاً برای خداحافظی دست تکان نمی دهد).
• در سن 15 ماهگی با دیگران علایق مشترک ندارد (مثلاً کودک شیئی را که دوست دارد به شما نشان دهد).
• در سن 18 ماهگی از اشاره استفاده نمیکند تا چیز جالبی را به شما نشان دهد.
• متوجه نمی شود که دیگران در سن 24 ماهگی (2 سالگی) صدمه دیده یا ناراحت شوند.
• به بچه های دیگر توجه نمی کند و تا 36 ماهگی (3 سالگی) به بازی آنها بپیوندد.
• در 48 ماهگی (4 سالگی) در طول بازی تظاهر به چیز دیگری مانند معلم یا ابرقهرمان نمی کند.
• در سن 60 ماهگی (5 سالگی) برای شما آواز، رقص یا اجرا نمی کند.

رفتارها یا علایق محدود یا تکراری

افراد مبتلا به اختلال اوتیسم رفتارها یا علایقی دارند که ممکن است غیرعادی به نظر برسند. این رفتارها یا علایق اوتیسم را از شرایطی که فقط کودک مشکلات ارتباط اجتماعی و تعامل دارد، جدا می‌کند.

نمونه هایی از رفتارها و علایق محدود یا تکراری مرتبط با ASD می تواند شامل :

• اسباب بازی ها یا اشیاء دیگر را ردیف می کند و با تغییر نظم ناراحت می شود.
• کلمات یا عبارات را بارها و بارها تکرار می کند (به نام اکولالیا).
• هر بار با اسباب بازی ها به یک شکل بازی می کند.
• روی قسمت هایی از اشیاء (مثلاً چرخ ها) متمرکز است.
• از تغییرات جزئی ناراحت می شود.
• علایق وسواسی دارد.
• باید از روال خاصی پیروی کرد.
• دست ها را تکان می دهد، بدن را تکان می دهد یا به صورت دایره ای به خود می چرخد.
• واکنش‌های غیرعادی نسبت به صدا، بو، مزه، ظاهر یا احساس اشیا دارد.

سایر خصوصیات

اکثر افراد مبتلا به اختلال اوتیسم ویژگی های مرتبط دیگری نیز دارندکه  شامل:

• تاخیر مهارت های زبانی
• تاخیر مهارت های حرکتی
• تاخیر در مهارت های شناختی یا یادگیری
• رفتار بیش فعالی، تکانشی و/یا بی توجهی
• صرع یا اختلال تشنج
• عادات غذایی غیرمعمول و مشکلات خوابیدن
• مشکلات گوارشی (به عنوان مثال، یبوست)
• خلق و خوی غیرمعمول یا واکنش های احساسی غیر معمول
• اضطراب، استرس یا نگرانی بیش از حد
• فقدان ترس یا ترس بیشتر از حد انتظار
• توجه به این نکته مهم است که کودکان مبتلا به اوتیسم ممکن است همه یا هیچ یک از رفتارهای ذکر شده در اینجا را نداشته باشند.

برای تشخیص اختلال اوتیسم لازم است رشد مهارتهای ارتباطی ادراکی و شناختی، حرکتی و حسی کودک ارزیابی شود . درمان شامل دارو درمانی، کاردرمانی ، گفتاردرمانی و بازی درمانی است .

علل بروز اختلال اوتیسم

علت دقیق بروز اختلال اوتیسم هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان می‌دهد که این اختلال نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی است.

1. عوامل ژنتیکی

مطالعات نشان داده‌اند که اوتیسم می‌تواند ارثی باشد و برخی تغییرات ژنتیکی ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهند. اگر یک کودک در خانواده اوتیسم داشته باشد، احتمال ابتلای خواهر یا برادرش بیشتر خواهد بود. همچنین، برخی جهش‌های ژنتیکی خاص با این اختلال مرتبط شده‌اند، اما هیچ ژنی به تنهایی مسئول بروز اوتیسم نیست.

2. عوامل محیطی

برخی عوامل محیطی در دوران بارداری و اوایل زندگی می‌توانند در افزایش خطر اختلال اوتیسم نقش داشته باشند، از جمله:

• عفونت‌های دوران بارداری (مانند سرخچه)
• قرار گرفتن در معرض سموم یا آلودگی‌های محیطی
• کمبود اسیدفولیک در بارداری
• عوارض هنگام زایمان (مانند نرسیدن اکسیژن به مغز نوزاد)

3. عوامل عصبی و بیولوژیکی

بررسی‌های مغزی نشان داده‌اند که در برخی افراد مبتلا به اوتیسم، رشد غیرطبیعی در بخش‌هایی از مغز مانند قشر پیش‌پیشانی و آمیگدال وجود دارد. همچنین، عدم تعادل در برخی نوروترانسمیترها (مانند سروتونین و دوپامین) ممکن است بر عملکرد مغزی آن‌ها تأثیر بگذارد.

4. افسانه‌ها و باورهای نادرست

برخی تصورات غلط مانند ارتباط اوتیسم با واکسن‌ها از نظر علمی رد شده‌اند. مطالعات معتبر نشان داده‌اند که هیچ ارتباطی بین واکسن‌ها و اوتیسم وجود ندارد.

در نهایت، اوتیسم یک اختلال چندعاملی است که نمی‌توان آن را به یک دلیل مشخص نسبت داد. ترکیب عوامل ژنتیکی و محیطی در رشد مغز تأثیر می‌گذارد و می‌تواند منجر به بروز این اختلال شود.

تشخیص اختلال اوتیسم چگونه است؟

تشخیص اختلال اوتیسم یک فرایند چندمرحله‌ای است که معمولاً شامل ارزیابی‌های پزشکی، روان‌شناختی و رفتاری می‌شود. این تشخیص معمولاً توسط تیمی از متخصصان مانند روان‌پزشکان، روان‌شناسان، متخصصان مغز و اعصاب یا متخصصان گفتاردرمانی انجام می‌شود. مراحل تشخیص شامل موارد زیر است:

1. مشاهده و بررسی علائم اولیه

• مشکلات در تعاملات اجتماعی (مانند عدم تماس چشمی، ناتوانی در درک احساسات دیگران)
• تأخیر در تکلم یا ناتوانی در استفاده از زبان برای برقراری ارتباط
• رفتارهای تکراری یا علایق محدود (مانند تکان دادن دست‌ها، چرخاندن اشیا، علاقه بیش از حد به یک موضوع خاص)

2. مصاحبه با والدین

• بررسی تاریخچه رشدی و رفتاری کودک
• پرسیدن در مورد مهارت‌های اجتماعی، زبانی و شناختی

3. استفاده از ابزارهای استاندارد ارزیابی

• ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule): یکی از معتبرترین تست‌های تشخیص اوتیسم که شامل تعاملات ساختاریافته و مشاهده رفتارهای کودک است.
• ADI-R (Autism Diagnostic Interview-Revised): مصاحبه‌ای دقیق با والدین درباره رفتارهای کودک از دوران نوزادی تاکنون.
• M-CHAT (Modified Checklist for Autism in Toddlers): یک پرسش‌نامه غربالگری برای کودکان 16 تا 30 ماهه.

4. بررسی‌های پزشکی و نورولوژیک

• انجام آزمایش‌های شنوایی برای بررسی مشکلات شنوایی که ممکن است روی گفتار و ارتباط تأثیر بگذارد.
• آزمایش‌های ژنتیکی برای بررسی اختلالات مرتبط مانند سندرم رت یا سندرم X شکننده.
• تصویربرداری مغزی (مانند MRI) در موارد خاص برای رد سایر مشکلات عصبی.

5. ارزیابی مهارت‌های شناختی و زبانی

• بررسی میزان هوش (IQ) از طریق تست‌های شناختی مانند WISC (برای کودکان) یا تست‌های دیگر.
• ارزیابی مهارت‌های گفتاری و ارتباطی توسط متخصص گفتاردرمانی.

6. مشاهده رفتار در محیط‌های مختلف

• بررسی رفتارهای کودک در خانه، مدرسه یا کلینیک برای تأیید الگوهای رفتاری خاص.

تشخیص اختلال اوتیسم معمولاً در سنین پایین (حدود 2 تا 3 سالگی) امکان‌پذیر است، اما در برخی موارد تا سنین بالاتر هم تشخیص داده نمی‌شود. هرچه تشخیص زودتر انجام شود، مداخلات درمانی مؤثرتر خواهند بود.

در چه سنی معمولاً می‌توان علائم اولیه اوتیسم را مشاهده کرد؟

علائم اولیه اختلال اوتیسم معمولاً قبل از سن ۳ سالگی ظاهر می‌شوند، اما برخی نشانه‌ها ممکن است در ۶ تا ۱۲ ماهگی نیز قابل مشاهده باشند. والدین و متخصصان معمولاً در حدود ۱ تا ۲ سالگی متوجه تفاوت‌هایی در رشد اجتماعی، زبانی و رفتاری کودک می‌شوند.

برخی کودکان ممکن است تماس چشمی کمی داشته باشند، به نام خود واکنش نشان ندهند یا علاقه‌ای به بازی‌های تعاملی نداشته باشند. همچنین، تأخیر در گفتار یا ناتوانی در استفاده از حرکات غیرکلامی مانند اشاره کردن می‌تواند از نشانه‌های اولیه باشد. رفتارهای تکراری مانند تکان دادن دست‌ها، چرخاندن اشیا و تمرکز بیش از حد بر یک فعالیت خاص نیز در برخی کودکان دیده می‌شود.

متخصصان معمولاً از طریق مشاهده رفتار کودک، مصاحبه با والدین و استفاده از تست‌های استاندارد، اوتیسم را تشخیص می‌دهند. هرچه این تشخیص زودتر انجام شود، مداخلات درمانی مؤثرتر خواهند بود و می‌توان به کودک در بهبود مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی کمک کرد. غربالگری زودهنگام و مراجعه به متخصص هنگام مشاهده علائم، نقش مهمی در تشخیص و مدیریت این اختلال دارد.

نتیجه گیری

اختلال اوتیسم یک اختلال عصبی-رشدی است که بر تعاملات اجتماعی، ارتباطات و رفتارهای فرد تأثیر می‌گذارد، اما تشخیص زودهنگام و مداخلات مناسب می‌توانند به بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا کمک کنند. هر کودک با اوتیسم ویژگی‌ها و توانایی‌های منحصربه‌فردی دارد، بنابراین حمایت فردی و برنامه‌های درمانی متناسب با نیازهای او می‌توانند تأثیر مثبتی داشته باشند. آگاهی و پذیرش اجتماعی نیز نقش مهمی در ایجاد محیطی حمایتی برای افراد مبتلا به اوتیسم دارد و می‌تواند به افزایش فرصت‌های رشد و شکوفایی آن‌ها کمک کند.